vi 
en 
07/09/26
Admin 
“Thôi cứ để ở nhà đi. Đến đó chắc cũng có. Mang ít đồ thôi cho nhẹ hành lý.”
Chồng tôi nói vậy khi nhắc đến bộ xô, xẻng đồ chơi của con trai.
Sau 36 giờ di chuyển, hai chuyến bay, một chuyến phà, hai chuyến xe đưa đón và một chuyến taxi, cuối cùng chúng tôi cũng đặt chân đến hòn đảo giữa Nam Thái Bình Dương. Dù còn mệt vì lệch múi giờ, cả nhà vẫn vô cùng háo hức.
Tôi đã mong được trở lại nơi này từ ngày chồng cầu hôn tôi, cách đây một thập kỷ. Tôi từng hình dung về niềm vui khi có thể đưa cậu con trai lúc ấy mới ba tuổi đến đây, cùng con tận hưởng nơi đã lưu giữ những kỷ niệm hạnh phúc của chúng tôi.
Vừa nhận phòng, chúng tôi đã nhanh chóng cất hành lý rồi thẳng tiến ra biển. Sau một lúc ngâm mình dưới làn nước, cả nhà đến cửa hàng đồ lặn để thuê dụng cụ lặn ngắm san hô.
“Chắc ở đó có xô và xẻng,” tôi nghĩ.
Không có.
Chúng tôi ghé cửa hàng quà tặng. Vẫn không có.
Ngày hôm sau, cả nhà tìm đến khu chợ địa phương. Xô và xẻng? Vẫn không. Ôi, thế là chúng tôi tính sai rồi. Tôi bắt đầu thấy mình như một người mẹ vụng về vì đã không chuẩn bị đồ chơi cho con. Nhưng điều bất ngờ là con trai tôi chẳng hề để tâm. Không cần chờ đợi hay đòi hỏi món đồ chơi nào, con bắt đầu chơi ngay trên bãi cát với những chiếc vỏ sò. Con dùng ống thở để đào hố, làm hang, xây lâu đài và đường hầm. Con nhặt những cành cây nhỏ để vẽ khủng long trên cát.
Con tìm những quả dừa rỗng, đổ cát và nước vào để làm bùn. Con chơi với những chú cua ẩn sĩ, thả lá theo sóng nước và ngồi trên bờ quan sát những chú cá đang bơi.
Vài ngày sau, chúng tôi tình cờ tìm được một bộ xô và xẻng. Nhưng cuối cùng, chúng tôi quyết định không mua. Bởi lúc đó, con trai chúng tôi đang có khoảng thời gian tuyệt vời. Trí tưởng tượng của con được thỏa sức bay xa và mỗi ngày chúng tôi lại nhận thấy con nghĩ ra thêm những cách chơi mới. Có lẽ câu nói “trẻ càng ít đồ chơi thì càng chơi nhiều” thực sự có lý. Vậy điều gì khiến ít đồ chơi lại có thể mang đến nhiều trò chơi hơn?
Hãy cùng tìm hiểu sâu hơn qua những nội dung sau:
- Vì sao ít đồ chơi có thể giúp trẻ chơi nhiều hơn?
- Hai giai đoạn trẻ trải qua khi làm quen với một món đồ chơi
- Quá nhiều đồ chơi có thể ảnh hưởng đến trẻ như thế nào?
- Những loại đồ chơi nào khuyến khích trẻ chơi lâu và sáng tạo hơn?
- Làm thế nào để đơn giản hóa đồ chơi của trẻ?
Ít đồ chơi hơn, nhiều cơ hội chơi hơn
Khoảng hai thập kỷ trước, một dự án tại Đức có tên “Der Spielzeugfreie Kindergarten” – tạm dịch là “Trường mầm non không đồ chơi” – đã đặt ra một câu hỏi khá thú vị: Điều gì sẽ xảy ra nếu trẻ ở trường mầm non không có đồ chơi?
Trong dự án này, toàn bộ đồ chơi tại những lớp học tham gia được cất đi trong ba tháng.
Một trong những giáo viên tham gia dự án, Gisela Marti, chia sẻ: “Trong ba tháng này, chúng tôi dành cho trẻ không gian và thời gian để tìm hiểu về chính mình. Khi không còn được giáo viên hay đồ chơi định hướng, trẻ phải tự tìm ra những cách mới để trải nghiệm và làm chủ một ngày của mình theo cách riêng.”
Mục tiêu của dự án là tạo điều kiện để trẻ phát triển sự tự tin, trí tưởng tượng, khả năng sáng tạo, kỹ năng giải quyết vấn đề và khả năng tương tác với người khác.
Các hoạt động trong ngày cũng được cố tình giữ ở trạng thái không quá gò bó. Trẻ không phải liên tục chuyển từ hoạt động này sang hoạt động khác theo một lịch trình có sẵn. Thay vào đó, các em được tự do lựa chọn mình muốn làm gì và chơi như thế nào.
Mỗi ngày, các hoạt động của trẻ đều được ghi hình.
Trong ngày đầu tiên, những đứa trẻ tỏ ra khá bối rối và buồn chán. Chúng dè dặt quan sát xung quanh căn phòng rộng lớn giờ đây gần như trống không. Nhưng chỉ sang ngày thứ hai, mọi thứ đã bắt đầu thay đổi. Trẻ tìm đến những chiếc ghế và tấm chăn, phủ chăn lên bàn để tạo thành những “ngôi nhà” nhỏ, rồi dùng giày để giữ chăn không bị tuột. Chẳng bao lâu sau, cả căn phòng trở nên nhộn nhịp. Trẻ chạy nhảy, trò chuyện và cười đùa với nhau.
Đến cuối tháng thứ ba, các em đã có thể tham gia vào những trò chơi giàu trí tưởng tượng hơn, tập trung tốt hơn và giao tiếp hiệu quả hơn. Điều đáng chú ý là khi những món đồ chơi có sẵn không còn nữa, trẻ không ngừng chơi. Các em bắt đầu tự tạo ra trò chơi của mình.
Từ khám phá đồ chơi đến thực sự chơi
Kathy Sylva, Giáo sư Tâm lý học Giáo dục tại Đại học Oxford, đã nghiên cứu hơn 3.000 trẻ trong độ tuổi từ 3 đến 5.
Bà nhận thấy rằng khi trẻ có quá nhiều đồ chơi, những món đồ chơi này có thể trở thành yếu tố gây xao nhãng. Khi bị phân tâm, trẻ khó tập trung để học hỏi và cũng khó chơi một cách hiệu quả.
Nghiên cứu của bà cho thấy những trẻ có ít đồ chơi hơn nhưng được cha mẹ dành nhiều thời gian để đọc sách, hát hoặc chơi cùng lại có kết quả phát triển tốt hơn, thậm chí so với những trẻ lớn lên trong các gia đình có điều kiện kinh tế tốt hơn.
Tiến sĩ John Richer, nhà tâm lý học nhi khoa tại Bệnh viện John Radcliffe ở Oxford, cho rằng khi được đưa cho một món đồ chơi mới, trẻ thường trải qua hai giai đoạn: khám phá và chơi.
Ở giai đoạn khám phá, trẻ thường tự hỏi: “Món đồ chơi này làm được gì?”
Nhưng khi bước sang giai đoạn chơi, câu hỏi sẽ thay đổi thành: “Mình có thể làm gì với món đồ chơi này?”
Đây chính là lúc trí tưởng tượng, sự sáng tạo, tính chủ động và khả năng thích ứng của trẻ có cơ hội phát triển mạnh mẽ.
Khi có quá nhiều đồ chơi xung quanh, trẻ có xu hướng dành nhiều thời gian để xem xét, thử và chuyển từ món này sang món khác, thay vì dành thời gian thực sự chơi với một món đồ.
Nói cách khác, càng ít đồ chơi, trẻ càng có nhiều cơ hội để chơi sâu và chơi sáng tạo.
Quá nhiều đồ chơi có thể ảnh hưởng đến trẻ như thế nào?
Claire Lerner, nhà trị liệu tâm lý và Giám đốc Parenting Resources tại Zero to Three, chuyên về lĩnh vực phát triển trẻ nhỏ. Trong một nghiên cứu được chính phủ tài trợ về tác động của việc có quá nhiều đồ chơi, Claire nhận thấy trẻ có thể bị quá tải bởi lượng kích thích xung quanh.
Khi có quá nhiều thứ cùng thu hút sự chú ý, trẻ dễ bị choáng ngợp, khó tập trung đủ lâu vào một hoạt động để thực sự học hỏi từ hoạt động đó. Cuối cùng, trẻ có thể mất hứng thú hoặc “đóng lại”.
Quá nhiều đồ chơi cũng có thể khiến trẻ ít có cơ hội phát triển khả năng chơi bằng trí tưởng tượng.
Christopher Willard, nhà tâm lý học lâm sàng và tác giả cuốn Child’s Mind, nhắc chúng ta về một điều tưởng như rất đơn giản nhưng lại vô cùng quan trọng: trẻ cần sự lặp lại.
Đọc đi đọc lại một cuốn sách, hát đi hát lại một bài hát hay chơi đi chơi lại một trò chơi quen thuộc đều có ý nghĩa.
Sự lặp lại giúp củng cố những gì trẻ đã học, đồng thời hỗ trợ quá trình phát triển nhận thức.
Bởi suy cho cùng, chơi chính là “công việc” của tuổi thơ.
Ở chiều ngược lại, ít đồ chơi có thể tạo điều kiện để trẻ sử dụng và phát triển trí tưởng tượng nhiều hơn. Trẻ có cơ hội tập trung lâu hơn, biết trân trọng và chăm sóc những món đồ mình đang có, đồng thời có thêm thời gian để khám phá thiên nhiên và môi trường xung quanh.
Với cha mẹ, ít đồ chơi hơn cũng có những lợi ích rất thực tế: nhà cửa bớt bừa bộn, cha mẹ có thêm thời gian chơi cùng con và có thể cảm thấy thoải mái, kiên nhẫn hơn trong quá trình đồng hành cùng trẻ.
Những loại đồ chơi nào khuyến khích trẻ chơi nhiều hơn?
Nếu lựa chọn ít đồ chơi hơn cho con, điều quan trọng không chỉ là số lượng, mà còn là chất lượng trải nghiệm mà mỗi món đồ chơi mang lại.
Khi lựa chọn đồ chơi, hãy nhớ một nguyên tắc quan trọng:
Khả năng chơi nằm ở đứa trẻ, không nằm sẵn trong món đồ chơi.
Một món đồ chơi phát sáng, phát nhạc và chỉ cần trẻ bấm một nút để hoạt động có thể khiến trẻ thích thú ngay lập tức. Nhưng món đồ chơi đó thường không tạo ra nhiều cơ hội để trẻ suy nghĩ, tưởng tượng hay tìm ra những cách chơi mới.
Ngược lại, những món đồ chơi như khối gỗ, Magna-Tiles hay khăn lụa không quyết định trẻ phải chơi như thế nào. Trẻ có thể tự nghĩ ra vô số cách sử dụng chúng.
Một chiếc khăn có thể trở thành chiếc áo choàng, mái nhà, tấm chăn cho búp bê hay bất cứ thứ gì mà trí tưởng tượng của trẻ tạo ra. Đó chính là giá trị chơi – khả năng một món đồ chơi mở ra nhiều cách chơi khác nhau và khuyến khích trẻ chủ động sáng tạo.
Kim John Payne từng viết: “Khi bạn giảm số lượng đồ chơi và sự bừa bộn của trẻ, bạn sẽ tăng khả năng tập trung và khả năng chơi sâu của trẻ.”
Một cách khác để lựa chọn đồ chơi là phân biệt giữa đồ chơi đóng và đồ chơi mở. Đồ chơi đóng thường chỉ có một mục đích sử dụng tương đối rõ ràng. Khi hoàn thành mục đích đó, trò chơi cũng kết thúc. Trong khi đó, đồ chơi mở có thể được sử dụng theo nhiều cách khác nhau.
Ví dụ, những khối gỗ nhiều màu có thể được dùng để xây lâu đài, cây cầu; đồng thời cũng có thể dùng để đếm, phân loại, xếp chồng hoặc tạo các thử thách về giữ thăng bằng.
Những món đồ chơi mở tạo thêm không gian để trí tưởng tượng của trẻ phát triển. Tất nhiên, điều này không có nghĩa đồ chơi đóng là không cần thiết. Những món như trò chơi ghép hình hay đồ chơi phân loại hình dạng vẫn có thể mang lại nhiều lợi ích cho trẻ.
Mục tiêu được đề xuất là duy trì tỷ lệ khoảng 75% đồ chơi mở và 25% đồ chơi đóng.
Cùng con đơn giản hóa thế giới đồ chơi
Điều thú vị là với một người làm cha mẹ trong xã hội hiện đại, việc để con có ít đồ chơi hơn đôi khi lại khó hơn việc mua thêm đồ chơi. Cũng giống như việc giảm bớt lịch trình dày đặc, thời gian sử dụng thiết bị điện tử hay đơn giản hóa cuộc sống của trẻ, việc giảm đồ chơi cần có sự chủ động và nhất quán từ cha mẹ.
Chúng ta đang sống trong một xã hội rất dễ bị cuốn theo suy nghĩ rằng “càng nhiều càng tốt”. Vì vậy, lựa chọn ít hơn đôi khi đồng nghĩa với việc phải đi ngược lại số đông.
Nhưng sự thay đổi ấy hoàn toàn có thể mang lại những giá trị đáng kể. Trong gia đình mình, tác giả cũng vẫn đang trên hành trình đó. Khi con trai lớn lên, những thử thách mới lại xuất hiện. Tác giả nhận ra mình liên tục phải giải thích cho con hiểu tại sao con không thể có tất cả những thứ mình nhìn thấy.
Nhưng khi những giá trị của gia đình được nhắc lại và củng cố thường xuyên, mọi chuyện dường như trở nên dễ dàng hơn.
Joshua Becker viết: “Chủ nghĩa tối giản là chủ động đề cao những điều chúng ta coi trọng nhất và loại bỏ mọi thứ khiến chúng ta xao nhãng khỏi những điều đó. Đó là một lối sống buộc chúng ta phải sống có chủ đích.”
Khi nói không với việc mua thêm đồ chơi, chúng ta đang nói có với những bài học quan trọng hơn. Chúng ta trao cho trẻ cơ hội học cách thực sự trân trọng những gì mình đang có. Và quan trọng hơn, chúng ta giúp trẻ hiểu rằng hạnh phúc không nhất thiết đến từ việc sở hữu thêm một món đồ mới. Trẻ không cần phải liên tục tìm kiếm những thứ bên ngoài để có được cảm giác vui vẻ hay được thỏa mãn trong chốc lát.
Đôi khi, điều trẻ cần nhất không phải là thêm một món đồ chơi. Mà là thêm thời gian, không gian và tự do để chơi.
Nguồn bài viết: International Nanny Association (Hiệp hội bảo mẫu quốc tế)
