vi 
en 
28/09/26
Admin 
“Trẻ sơ sinh thì chỉ cần ăn no, ngủ đủ, thay tã sạch sẽ và được chăm sóc cẩn thận là được.” Quan niệm này không sai, nhưng chưa đủ nếu nhìn việc chăm sóc trẻ sơ sinh dưới góc độ phát triển toàn diện.
Ngay từ khi chào đời, trẻ đã bắt đầu học hỏi thông qua những gì diễn ra xung quanh: giọng nói của người chăm sóc, ánh mắt, sự tiếp xúc, cách người lớn phản hồi khi trẻ khóc, cử động hay phát ra âm thanh. WHO hiện khuyến nghị đưa chăm sóc đáp ứng (responsive caregiving) và các cơ hội học tập sớm vào quá trình chăm sóc trẻ nhỏ, thay vì chỉ tập trung vào dinh dưỡng và sức khỏe thể chất.
Vì vậy, khi lựa chọn bảo mẫu sơ sinh, cha mẹ không chỉ cần quan tâm “bé có được chăm tốt không?”, mà có thể đặt thêm một câu hỏi: người chăm sóc có đủ hiểu biết để đồng hành với sự phát triển của trẻ hay không?
1. Trẻ sơ sinh cần nhiều hơn ăn, ngủ: Khoa học nói gì về những năm đầu đời?
Ăn uống đầy đủ, giấc ngủ phù hợp, sức khỏe và an toàn là những nền tảng thiết yếu đối với trẻ sơ sinh. Tuy nhiên, sự phát triển của trẻ không diễn ra độc lập với môi trường mà trẻ đang sống.
Theo WHO, nurturing care – chăm sóc nuôi dưỡng cho trẻ nhỏ bao gồm nhiều yếu tố kết hợp: sức khỏe tốt, dinh dưỡng đầy đủ, an toàn và an ninh, cơ hội học tập từ sớm và sự chăm sóc đáp ứng từ người lớn. WHO nhấn mạnh rằng phát triển trẻ thơ là kết quả của những tương tác lành mạnh, giàu tính nuôi dưỡng giữa trẻ và người chăm sóc.
Một khái niệm quan trọng trong khoa học phát triển trẻ nhỏ là “serve and return” – tương tác qua lại giữa trẻ và người chăm sóc.
Khi em bé nhìn, cười, ê a, cử động hoặc khóc và người lớn quan sát rồi đáp lại bằng ánh mắt, lời nói, biểu cảm, cái ôm hoặc một hành động phù hợp, hai bên đang tạo ra một chuỗi tương tác qua lại. Trung tâm Phát triển Trẻ em thuộc Đại học Harvard cho rằng những tương tác đáp ứng như vậy đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các kết nối thần kinh và nền tảng cho kỹ năng ngôn ngữ, xã hội và nhận thức sau này.
Điều này cũng giúp lý giải vì sao giáo dục sớm không đồng nghĩa với việc “dạy” trẻ sơ sinh học chữ, học số hay ép trẻ thực hiện các bài tập.
Với trẻ nhỏ, giáo dục sớm có thể bắt đầu từ chính những hoạt động rất đời thường: trò chuyện khi thay tã, gọi tên những gì trẻ đang nhìn, phản hồi khi trẻ phát ra âm thanh, tạo cơ hội vận động phù hợp hay cùng trẻ khám phá một món đồ chơi an toàn. WHO cũng khuyến nghị rằng chăm sóc đáp ứng và hoạt động học tập sớm nên được tích hợp vào các can thiệp về dinh dưỡng và chăm sóc trẻ trong những năm đầu đời.
Nói cách khác, chăm sóc và giáo dục ở giai đoạn sơ sinh không phải hai quá trình tách biệt. Chất lượng của cách chăm sóc hằng ngày có thể trở thành một phần của môi trường phát triển mà trẻ được trải nghiệm mỗi ngày.
2. Một bảo mẫu sơ sinh chuyên nghiệp cần làm gì ngoài việc chăm trẻ?
Nếu nhu cầu của gia đình chỉ là đảm bảo trẻ được ăn, ngủ, vệ sinh và an toàn, việc tìm một người có kinh nghiệm chăm trẻ có thể là ưu tiên hàng đầu. Nhưng với những gia đình tìm kiếm một dịch vụ bảo mẫu sơ sinh chuyên nghiệp, tiêu chuẩn có thể được đặt cao hơn. Người chăm sóc cần có khả năng quan sát và nhận biết tín hiệu của trẻ, hiểu đặc điểm phát triển theo từng giai đoạn và điều chỉnh cách tương tác phù hợp với từng em bé.
Ví dụ, cùng là một tiếng khóc nhưng không phải lúc nào cũng nên phản ứng theo một cách duy nhất. Người chăm sóc cần quan sát bối cảnh, biểu hiện của trẻ, nhu cầu sinh hoạt và những thay đổi trong hành vi để có cách đáp ứng phù hợp.
Tương tự, một hoạt động tưởng như rất đơn giản như trò chuyện với trẻ cũng cần phù hợp với khả năng tiếp nhận của em bé. Không phải cứ nói thật nhiều hay đưa thật nhiều giáo cụ là tốt. Điều quan trọng hơn là người lớn có thực sự quan sát và đáp ứng tín hiệu của trẻ hay không.
Đây chính là điểm khác biệt giữa chăm sóc theo nhu cầu sinh hoạt và chăm sóc có định hướng phát triển.
Một dịch vụ bảo mẫu sơ sinh chất lượng cao vì thế cần hướng tới sự cân bằng giữa:
- Chăm sóc thể chất: ăn uống, giấc ngủ, vệ sinh và an toàn.
- Chăm sóc cảm xúc: tạo cảm giác an toàn, ổn định và được đáp ứng.
- Tương tác và giao tiếp: trò chuyện, ánh mắt, biểu cảm và phản hồi phù hợp.
- Phát triển vận động: tạo cơ hội vận động phù hợp với độ tuổi và khả năng của trẻ.
- Học tập sớm: thông qua chơi, khám phá và các trải nghiệm phù hợp, không gây áp lực.
- Theo dõi và điều chỉnh: quan sát tiến trình của trẻ để thay đổi cách chăm sóc khi cần thiết.
Với những gia đình đầu tư nghiêm túc cho chất lượng chăm sóc con trong những năm đầu đời, đây là những yếu tố đáng được quan tâm khi lựa chọn bảo mẫu sơ sinh tại nhà.
3. Trông Trẻ Pro đưa giáo dục sớm vào dịch vụ bảo mẫu sơ sinh 1-1 như thế nào?
Tại Trông Trẻ Pro, giáo dục sớm không được xem là một hoạt động bổ sung chỉ dành cho trẻ lớn. Tất cả dịch vụ bảo mẫu từ sơ sinh đến 6 tuổi đều được triển khai theo định hướng giáo dục sớm, bởi mỗi giai đoạn phát triển của trẻ đều cần được thấu hiểu, hỗ trợ và tạo điều kiện phát triển phù hợp.
Với dịch vụ chăm sóc và giáo dục trẻ 1-1 tại nhà, Trông Trẻ Pro xây dựng chương trình theo hướng cá nhân hóa, thay vì áp dụng một chương trình giống nhau cho tất cả trẻ.
Chương trình và kế hoạch giáo dục sớm theo từng trẻ
Mỗi trẻ có tốc độ phát triển, khả năng, sở thích và nhu cầu khác nhau. Vì vậy, chương trình giáo dục sớm được xây dựng dựa trên đặc điểm thực tế của trẻ và nhu cầu riêng của gia đình. Các hoạt động trong ngày được lựa chọn để có thể lồng ghép tự nhiên vào quá trình chăm sóc, thay vì biến thời gian của trẻ thành những “giờ học” cứng nhắc.
Phương pháp và giáo cụ được lựa chọn có chủ đích
Giáo cụ không phải yếu tố quyết định chất lượng của giáo dục sớm. Quan trọng hơn là giáo cụ được sử dụng như thế nào, vào thời điểm nào và có phù hợp với trẻ hay không. Trông Trẻ Pro cung cấp phương pháp và giáo cụ dựa trên nhu cầu cá nhân hóa, giúp người chăm sóc có cơ sở để tổ chức các hoạt động phù hợp với khả năng và mục tiêu phát triển của từng trẻ.
Có sự giám sát của chuyên gia giáo dục sớm
Đây là một yếu tố quan trọng trong mô hình chăm sóc và giáo dục 1-1. Người bảo mẫu không hoạt động hoàn toàn độc lập mà dịch vụ có sự giám sát của chuyên gia giáo dục sớm, nhằm hỗ trợ chuyên môn, theo dõi quá trình triển khai và đưa ra những điều chỉnh kịp thời khi cần.
Mục tiêu không chỉ là để trẻ “có hoạt động mỗi ngày”, mà hướng tới việc tạo ra những kết quả giáo dục sớm cụ thể trên từng trẻ, đồng thời đảm bảo phương pháp triển khai phù hợp với nhu cầu thực tế của gia đình. Cách tiếp cận này cũng phù hợp với định hướng của WHO về việc kết hợp chăm sóc đáp ứng và cơ hội học tập sớm trong các chương trình hỗ trợ phát triển trẻ nhỏ.
Với trẻ sơ sinh, ăn đủ – ngủ đủ – sạch sẽ – an toàn chắc chắn vẫn là những nền tảng không thể thiếu.
Nhưng khoa học về phát triển trẻ nhỏ cho thấy trẻ còn cần một môi trường giàu tương tác, an toàn và đáp ứng; trong đó, mối quan hệ giữa trẻ với người chăm sóc có vai trò quan trọng đối với quá trình phát triển.
Vì vậy, nếu gia đình đang tìm kiếm bảo mẫu sơ sinh tại nhà, tiêu chí lựa chọn không nhất thiết chỉ dừng ở kinh nghiệm chăm em bé. Điều đáng quan tâm hơn là người chăm sóc có được đào tạo bài bản, có hiểu về phát triển trẻ, có khả năng cá nhân hóa cách chăm sóc và có một hệ thống chuyên môn đứng phía sau hay không.
